Nepal Rastra Bank Act, 2058NRB Act

Purpose: The preamble sets up NRB as the central bank to maintain price stability, balance of payments stability and the stability of the whole financial sector. It replaced the Nepal Rastra Bank Act, 2012 (1955); Section 3(2) treats NRB as continuing under the new Act.

Structure: 12 chapters plus Chapter 9A on resolution, sections 1 to 112 in the consolidated text.

Key provisions asked in exams:

• Section 3: NRB is an autonomous corporate body with perpetual succession.
• Section 4: objectives: monetary and foreign exchange policy for price and BoP stability, stability of the banking and financial sector, and a secure, healthy and efficient payment system.
• Section 14: Board of Directors: Governor (chair), Finance Secretary, two Deputy Governors and three directors appointed by the Government.
• Section 15: Governor appointed by the Council of Ministers from three names recommended by a committee chaired by the Finance Minister. Section 18: five-year term; a Governor may be reappointed for one more term.
• Section 44: NRB has full power to formulate and implement monetary policy. Section 46: compulsory reserves (CRR) with NRB.
• Chapter 7 (Sections 62-68): foreign exchange policy and reserves.
• Chapter 9: licensing, regulation, inspection and supervision; Sections 86B-86C: declaring a bank problematic and taking control; Section 88: Credit Information Centre.
• Chapter 9A (Sections 88A-88O): resolution of troubled banks.

Amendments: First Amendment 2063, Second Amendment 2073, and omnibus amendments in 2066, 2072, 2074, 2075 (by the Payment and Settlement Act), 2076, 2080 and 2081.

Every licence, directive, CRR and SLR requirement, inspection and penalty a BFI faces traces its authority to this Act, so bankers meet it daily through NRB's Unified Directives and circulars.

उद्देश्य: मूल्य स्थिरता, शोधनान्तर स्थिरता र समग्र वित्तीय क्षेत्रको स्थायित्व कायम गर्न केन्द्रीय बैङ्कका रूपमा नेपाल राष्ट्र बैङ्कको स्थापना गर्ने। यसले नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन, २०१२ लाई प्रतिस्थापन गरेको हो।

संरचना: १२ परिच्छेद र समाधान (रिजोलुसन) सम्बन्धी परिच्छेद ९क, दफा १ देखि ११२ सम्म।

परीक्षामा सोधिने मुख्य व्यवस्था:

• दफा ३: राष्ट्र बैङ्क स्वायत्त र अविच्छिन्न उत्तराधिकारवाला संगठित संस्था।
• दफा ४: उद्देश्य: मूल्य र शोधनान्तर स्थिरताका लागि मौद्रिक तथा विदेशी विनिमय नीति, बैङ्किङ तथा वित्तीय क्षेत्रको स्थायित्व, सुरक्षित र सक्षम भुक्तानी प्रणाली।
• दफा १४: सञ्चालक समिति: गभर्नर (अध्यक्ष), अर्थ सचिव, दुई डेपुटी गभर्नर र नेपाल सरकारले नियुक्त गर्ने तीन सञ्चालक।
• दफा १५ र १८: अर्थमन्त्रीको अध्यक्षतामा गठित सिफारिस समितिले सिफारिस गरेका तीन जनामध्येबाट मन्त्रिपरिषद्ले गभर्नर नियुक्त गर्छ; पदावधि पाँच वर्ष, एक कार्यकाल पुनर्नियुक्ति हुन सक्ने।
• दफा ४४: मौद्रिक नीति तर्जुमा र कार्यान्वयनको पूर्ण अधिकार। दफा ४६: अनिवार्य नगद मौज्दात।
• परिच्छेद ७: विदेशी विनिमय नीति र सञ्चिति।
• परिच्छेद ९: इजाजत, नियमन, निरीक्षण र सुपरिवेक्षण; दफा ८६ख-८६ग समस्याग्रस्त घोषणा र नियन्त्रण; दफा ८८ कर्जा सूचना केन्द्र।
• परिच्छेद ९क: समस्याग्रस्त बैङ्कको समाधान।

संशोधन: पहिलो संशोधन २०६३, दोस्रो संशोधन २०७३ र २०६६, २०७२, २०७४, २०७५, २०७६, २०८० तथा २०८१ का संशोधन ऐनहरू।

बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाले पालना गर्ने इजाजत, निर्देशन, सीआरआर, निरीक्षण र कारबाहीको कानूनी आधार यही ऐन हो।