Currency Chest

A currency chest extends NRB's currency distribution network without NRB opening its own office in every district.

How it works

• NRB authorises a bank branch to operate a chest and holds the stock as NRB's property under joint custody.
• Banks in the area deposit excess cash and unfit notes into the chest and withdraw notes they need.
• A deposit into the chest is treated like a deposit with NRB, so it increases the bank's balance with NRB.
• The chest branch keeps separate registers and reports chest balances and movements to NRB.

Link with CRR For computing the cash reserve requirement, the Unified Directive allows cash in transit to a note chest in places without an NRB office to be counted, provided proof of deposit into and withdrawal from the chest is attached.

Exam relevance The RBB paper asks about "transaction at or with currency chest" and NBL Level 4 asks about "note chest and clean note policy", so link chest operations with vault management and clean note sorting.

नोटकोषले हरेक जिल्लामा राष्ट्र बैंकको कार्यालय नखोली मुद्रा वितरण सञ्जाल विस्तार गर्छ।

कसरी चल्छ

• राष्ट्र बैंकले कुनै बैंक शाखालाई नोटकोष सञ्चालन गर्न अधिकार दिन्छ र मौज्दात संयुक्त जिम्मामा राष्ट्र बैंककै सम्पत्तिका रूपमा रहन्छ।
• क्षेत्रका बैंकले बढी नगद र अयोग्य नोट नोटकोषमा जम्मा गर्छन् र आवश्यक नोट झिक्छन्।
• नोटकोषमा जम्मा गर्नु राष्ट्र बैंकमा जम्मा गरेसरह मानिन्छ, त्यसैले बैंकको राष्ट्र बैंकमा रहेको मौज्दात बढ्छ।
• नोटकोष शाखाले छुट्टै रजिस्टर राखी मौज्दात र कारोबार राष्ट्र बैंकमा प्रतिवेदन गर्छ।

अनिवार्य नगद मौज्दातसँग सम्बन्ध अनिवार्य मौज्दात गणनामा, एकीकृत निर्देशनले राष्ट्र बैंकको कार्यालय नभएका ठाउँमा नोटकोषमा जम्मा हुने मार्गस्थ नगद समेत गणना गर्न दिन्छ, तर नोटकोषमा जम्मा र निकासाको प्रमाण संलग्न गर्नुपर्छ।

परीक्षामा राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको पाठ्यक्रममा "नोटकोषसँगको कारोबार" र नेपाल बैंक तह ४ मा "नोटकोष र सफा नोट नीति" सोधिने भएकाले नोटकोष सञ्चालनलाई ढुकुटी व्यवस्थापन र सफा नोट छनोटसँग जोड्नुहोस्।